Nieuw gemaal Steenen Beer

Door klimaatverandering komen langere perioden van droogte vaker voor. Tijdens zulke perioden kan er onvoldoende zoet water naar het achterliggende gebied worden aangevoerd. Dat kan gevolgen hebben voor onder andere natuur, landbouw, de waterkwaliteit en het op peil houden van het watersysteem. De huidige pomp bij de Steenen Beer heeft daarvoor onvoldoende capaciteit. Met het nieuwe gemaal wordt de capaciteit vergroot van ongeveer 0,5 naar 6 m³ per seconde, zodat tijdens droge perioden voldoende zoet water kan worden aangevoerd.

De huidige pomp in de Steenen Beer kan ongeveer 500 liter per seconde aanvoeren. Tijdens langdurige droogte is dat onvoldoende. Daarom zijn in droge jaren aanvullende tijdelijke noodpompen nodig geweest. In augustus 2026 zijn bijvoorbeeld drie noodpompen ingezet die gezamenlijk ongeveer 6.000 liter per seconde kunnen aanvoeren. Daarbij komt dat deze tijdelijke pompen veel geld, veel diesel een veel van de crisisorganisatie vergen. Allemaal zaken waar je gezien de verandering van het klimaat een permanente oplossing voor wilt.

Om de huidige pomp te vervangen voor een pomp met de gewenste capaciteit is de fysieke ruimte in de Steenen Beer te klein. Verder vergt het aanpassen van een monument als de huidige Steenen Beer veel inspanning en verantwoording.

De tijdelijke pompen zijn bedoeld als noodmaatregel tijdens droogte. Ze worden geplaatst wanneer extra zoetwateraanvoer nodig is en blijven staan zolang dat noodzakelijk is. Het plaatsen kan verkeersmaatregelen, extra werkverkeer en veiligheidsmaatregelen voor recreatie en vaarverkeer met zich meebrengen. Wanneer de pompen draaien, kunnen omwonenden de installatie bovendien horen. Het nieuwe gemaal wordt juist gebouwd als permanente oplossing voor de zoetwateraanvoer tijdens droge perioden.

Tijdens langdurige droogtes (zoals in de zomers van 2018, 2022 en 2026), zakt het waterpeil zo laag dat kwetsbare natuurgebieden en landbouwgronden verdrogen. Hierbij kan onherstelbare schade ontstaan. Verder dient er ook afdoende zoetwater aangevoerd worden om de reguliere stroming van de Vecht te handhaven en afdoende tegenwicht te bieden tegen binnendringend brak water uit o.a. de Horstermeer.

Deze locatie biedt de meest gunstige ‘ingang’ op het achterliggende watersysteem. Met het Markermeer en afdoende pompcapaciteit is het waterschap bovendien verzekerd van voldoende aanvoer van zoetwater in de toekomst.

Ja deze zijn in verschillende variantenanalyses onderzocht. In alle analyses kwam zowel de toepassing van een nieuw gemaal (instrument) als de locatie net ten noorden van de huidige monumentale Steenen Beer als beste optie als resultaat.

Nee de huidige Steenen Beer blijft behouden. Wel zal de verouderde pomp in de huidige Beer vervangen worden door een automatische schuif die de onderwatergang open en dicht kan zetten.

Dat kunnen we op dit moment nog niet precies aangeven. De afmetingen zijn onderdeel van de verdere ontwerpuitwerking. Daarbij moeten we rekening houden met technische randvoorwaarden én met de bijzondere omgeving waarin het gemaal komt te staan.

Het ontwerp van het nieuwe gemaal moet nog worden gemaakt. Daarom kunnen we op dit moment nog niet laten zien hoe het gemaal er precies uit komt te zien. Tijdens de volgende fase werken we het ontwerp verder uit. Daarbij willen we ook de omgeving betrekken via ontwerpateliers.

Het nieuwe gemaal zal waarschijnlijk grotendeels ondergronds en zelfs in de dijk gebouwd worden. Sommige elementen zullen van buitenaf wel zichtbaar zijn. Voor deze elementen we samen met de omgeving tijdens de ontwerpateliers (november 2026 en februari 2027) hier verder invulling aan geven.

Hoe het gemaal er van buitenaf gaat uitzien, zal tijdens de ontwerpateliers samen met de deelnemers benaderd worden. Er zal hierin een afweging gemaakt worden tussen enerzijds de wensen van omwonenden en bedrijven en anderzijds de eisen vanuit erfgoeddeskundigen.

In principe is het uitgangspunt om het gemaal zo verdekt mogelijk te ontwerpen. Dat wil zeggen dat de installatie grotendeels onder de grond en in de dijk verwerkt zullen worden. Voor de zichtbare elementen geldt dat deze samen met de omgeving en erfgoeddeskundigen vormgegeven worden.

Functionele, technische elementen zoals de capaciteit van het gemaal (6m3/s) en de keuze van pompen staan vast. Deze worden vanuit het waterschap bepaalt. De zichtbare elementen van het gemaal zoals het transformaterhuisje, schakelruimte etc. zullen tijdens ontwerpateliers samen vormgegeven worden met de omgeving, erfgoeddeskundigen en het projectteam.

Deze historische locatie kent een levendige geschiedenis van de mens en de relatie met het water. Het nieuwe gemaal voegt aan dit verhaal een nieuw hoofdstuk.

Het Muiderslot is nauw betrokken bij de realisatie en het ontwerp van het nieuwe gemaal. De samenwerking tussen Muiderslot en het Waterschap richt zich erop om het nieuwe gemaal ook te betrekken in het ‘water verhaal’ dat het Muiderslot wil uitdragen.

Deze zijn (nog) niet concreet te benoemen. De erfgoeddeskundigen zullen dan ook nadrukkelijk betrokken worden tijdens de ontwerpateliers en het algehele ontwerpproces om hierin te adviseren en hun bijdrage te leveren.

Er is reeds vooronderzoek geweest. Hieruit blijkt dat de kans op archeologische vondsten laag wordt ingeschat. Desalniettemin wordt er bij de uitvoering van de (graaf) werkzaamheden rekening gehouden met archeologische begeleiding.

Dan zullen de werkzaamheden stil gelegd moeten worden en zal er een archeologisch team de locatie vrij maken van waardevolle archeologische materialen alvorens de werkzaamheden voor het gemaal hervat kunnen worden. De vondsten dienen aangemeld en onderzocht worden.

De landschappelijke inpassing en de vormgeving van de zichtbare elementen van het gemaal staan ter discussie tijdens de ontwerpateliers. Bewoners kunnen hun wensen tijdens deze ontwerpateliers kenbaar maken. Onder begeleiding van (landschaps)architecten zal het ontwerp tijdens deze ateliers vormgegeven worden.

Vanavond staat vooral in het teken van informeren en het beantwoorden van vragen. De gedachten en aandachtspunten die we uit de omgeving horen, nemen we mee in het vervolg. Tijdens de ontwerpateliers gaan we vervolgens gericht met de omgeving in gesprek over ideeën en suggesties voor de inpassing van het nieuwe gemaal.

Eind 2026 en begin 2027 organiseren we ontwerpateliers waarin de omgeving kan meedenken over de verdere uitwerking en inpassing van het gemaal. De ideeën die daar worden opgehaald, worden meegenomen bij het maken van het definitieve ontwerp.

Bewoners, organisaties en andere belanghebbenden krijgen de mogelijkheid om mee te denken tijdens de ontwerpateliers. Hoe de deelname en aanmelding precies worden georganiseerd, wordt nog verder uitgewerkt en hierover wordt de omgeving geïnformeerd.

Tijdens het vervolgproces houden we de omgeving op de hoogte van belangrijke ontwikkelingen. Hiervoor maken we onder andere gebruik van de projectwebsite van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en brieven aan de omgeving. Tijdens de ontwerpfase organiseren we daarnaast ontwerpateliers waarin bewoners en andere belanghebbenden kunnen meedenken over de inpassing van het gemaal. Richting de uitvoering informeren we de omgeving tijdig over belangrijke ontwikkelingen en wat de werkzaamheden voor de omgeving betekenen.

Voor het nieuwe gemaal is een elektriciteitsaansluiting nodig op deze locatie. Vanuit de netbeheerder (elektra aansluiting) en vanuit het waterschap (gemaal) dient deze locatie toegankelijk zijn voor beheer en onderhoud.

Het tracé van de toegangsweg komt binnendijks te liggen. Dit is in overeenstemming en op advies van erfgoeddeskundigen van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Provincie Noord-Holland, Gemeente Gooise Meren en het Muiderslot.

Om de toegangsweg zo onzichtbaar mogelijk te maken zal er gebruik gemaakt worden van o.a. grasbetontegels en zal de vorm en de ligging geoptimaliseerd worden zodat deze zoveel mogelijk uit het zicht valt.

Het ontwerp van de toegangsweg biedt zeer beperkte ontwerpkeuze. Zo ligt het tracé al vast en zal de keuze van het materiaal vooral bepaald worden door erfgoeddeskundigen. Verder speelt mee dat de realisatie van de toegangsweg uiterlijk juli 2027 dient te starten. Voor uitgebreide participatie is dan ook geen ruimte. Tijdens de vergunningaanvraag kunnen er wel zienswijzen ingediend worden en dient AGV deze adequaat te beantwoorden.

Op dit moment is nog niet bekend wanneer de werkzaamheden precies starten en hoe lang deze zullen duren. We gaan eerst het ontwerp verder uitwerken. Pas in een latere fase wordt ook de uitvoering en planning concreter. Zodra hierover meer duidelijkheid is, informeren we de omgeving tijdig.

Welke overlast tijdens de uitvoering kan ontstaan, kunnen we op dit moment nog niet precies aangeven. Dit hangt onder andere samen met het uiteindelijke ontwerp en de manier waarop het gemaal wordt gebouwd. In de verdere uitwerking wordt gekeken hoe hinder voor de omgeving zoveel mogelijk kan worden beperkt. De omgeving wordt vooraf geïnformeerd over werkzaamheden en eventuele hinder.

Hoe de bereikbaarheid tijdens de werkzaamheden precies wordt geregeld, is op dit moment nog niet uitgewerkt. Dit wordt meegenomen bij de verdere voorbereiding van de uitvoering. Daarbij wordt gekeken naar de bereikbaarheid van de omgeving en naar eventuele tijdelijke maatregelen die daarvoor nodig zijn. Zodra dit concreet is, wordt de omgeving hierover geïnformeerd.

Het nieuwe gemaal is juist bedoeld om tijdens langdurige droge perioden voldoende zoet water aan te voeren en daarmee het waterpeil in het achterliggende watersysteem beter op peil te houden. Het gemaal voert water vanuit het Markermeer via de vestinggracht verder naar de boezem en de noordelijke Vechtstreek. Het is dus een gemaal dat water het gebied in pompt, niet een gemaal dat overtollig water uit Muiden wegpompt.

Het verbeteren van de situatie voor natuur en waterkwaliteit is juist één van de redenen voor het nieuwe gemaal. Tijdens langdurige droogte is er onvoldoende aanvoer van zoet water. Dat kan schade veroorzaken aan natuurgebieden en vergroot de kans dat zout water het zoete watersysteem binnendringt. Door meer zoet water te kunnen aanvoeren, kan het watersysteem beter op peil worden gehouden, worden natuurgebieden beschermd en wordt de kans op verzilting verkleind.

Dat is op dit moment nog niet definitief bekend. We gaan nu verder met de ontwerpuitwerking en daarbij wordt ook gekeken naar de inpassing van het gemaal in de omgeving.

De invloed van de wateraanvoer zal nader bepaald worden. Het is nu nog te vroeg om aan te geven of dit van invloed gaat zijn voor vaarverkeer of recreatie.

Eind 2026 en begin 2027 starten we het ontwerpproces met de omgeving. Tijdens ontwerpateliers betrekken we bewoners en andere belanghebbenden bij de verdere uitwerking en inpassing van het gemaal. Het ontwerp wordt gedurende dit proces steeds verder uitgewerkt.

Na het ontwerpproces met de omgeving wordt het ontwerp verder uitgewerkt. Volgens de huidige planning vindt de afronding van het definitieve ontwerp plaats in de periode van het tweede kwartaal van 2027 tot en met het vierde kwartaal van 2027.

Volgens de huidige planning verwachten we begin 2028 te starten met de uitvoering. Dit is een verwachte startdatum. De planning wordt in de loop van de tijd verder uitgewerkt.

Op dit moment is nog geen definitieve datum aangegeven waarop het nieuwe gemaal gereed is. Volgens de huidige planning verwachten we begin 2028 te starten met de uitvoering. Wanneer de voorbereiding en het ontwerp verder zijn uitgewerkt, ontstaat ook meer duidelijkheid over de uitvoeringsplanning.