Vergeten oorlogsverhaal van gemaal Petronella

Een onverwachte vondst

In 2005 vond een medewerker van het waterschap een oude boekomslag in gemaal Petronella aan de Amstelkade bij Uithoorn. Deze lag tussen papieren van de vroegere opzichter. Eerst leek het niet belangrijk.

Maar aan de binnenkant stond een handgeschreven tekst: ‘Mevrouw Fränze Levy, op 15 april 1930, van Walter Grünert en zijn vrouw.' Ook zat er een ex libris in. Dat is een klein plaatje met de naam van de eigenaar. Daarop stond: Fränze Levy.

Het verhaal achter de naam

Na onderzoek bleek dat de boekomslag van Franziska (Fränze) Levy-Bucky was. Zij was een Joodse vrouw die in 1937 uit Duitsland vluchtte voor de nazi's. Ze kwam met haar gezin terecht bij een familie in Nieuwer-Amstel. Toch werd zij later opgepakt. In 1943 werd zij vermoord in Auschwitz.

Het is niet duidelijk hoe de boekomslag in het gemaal is gekomen. Misschien gebruikten mensen gemaal Petronella in de oorlog als schuilplaats, omdat er verwarming was door het dieselgemaal. Het bewijs daarvoor is nooit gevonden. Wat wel blijft is een herinnering aan haar leven dat plotseling stopte en aan de gevolgen die oorlog achterlaat. Soms op onverwachte plekken.

Meer dan bescherming tegen water

Dijkgraaf Joyce Sylvester: ‘Dit verhaal raakt ons, juist omdat het zo dichtbij komt. Onze gemalen en dijken beschermen mensen tegen water. Maar soms waren het ook getuigen van mensen die bescherming zochten tegen iets veel duisters. Dit laat zien dat onze geschiedenis altijd verbonden is met verhalen van mensen. Die verhalen moeten we blijven vertellen.’

Laure Levy, de kleindochter van Fränze, maakte een korte film over haar oma. In de film bezoekt ze gemaal Petronella en ziet zij de boekomslag voor het eerst.

Vrijheidsmaaltijd

Met dit verhaal willen we laten zien dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Ook in ons gebied zijn sporen van mensen die moesten vluchten of onderduiken tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Op dinsdag 5 mei organiseren wij een Vrijheidsmaaltijd. Tijdens een rondvaart op de Vinkeveense Plassen staan we stil bij onze vrijheid en hoe water belangrijk was op verschillende momenten in de geschiedenis.