Droge voeten en een veilige regio

Dit is waarom we werken aan een toekomstbestendige Rondehoep

In de zomer leveren we drie projecten op: twee dijkverbeteringen en een noodinlaat. Hard nodig, want door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast toe. Buien worden heviger en zorgen steeds vaker voor grote hoeveelheden regen in korte tijd. We werken overigens niet alleen in de Rondehoep aan waterveiligheid, ook op andere plekken in ons beheergebied voeren we dijkverbeteringen uit. Dat beheergebied strekt zich grofweg uit van het IJmeer tot Schiphol en van Amsterdam-Noord tot Utrecht.

De polders en ons boezemsysteem

In ons gebied liggen honderden polders, zoals de Rondehoep. Het water uit die polders wordt via gemalen afgevoerd naar de Amstel, de Vecht en de Amsterdamse grachten. Samen vormen ze het boezemsysteem van Amstel, Gooi en Vecht. Bij veel regen pompen gemalen het overtollige water uit alle polders richting IJmuiden. Daar geeft het Spui- en Gemaalcomplex IJmuiden het water het laatste zetje de Noordzee in.

NAP: 10 centimeter maakt een wereld van verschil

In ons beheergebied hebben we te maken met verschillende waterstanden. In bijvoorbeeld de Amstel is het waterpeil 40 centimeter onder NAP (onder zeeniveau). We werken er dagelijks aan om dat waterpeil zo te houden. “Dan is er niks aan de hand”, zegt projectleider watersysteem Hilga Sikma. “Maar zodra het tien centimeter stijgt, naar 30 centimeter onder NAP, kijken we als waterschap al wat we kunnen doen om het peil te laten zakken. Tien centimeter lijkt niet veel, maar kan het verschil betekenen tussen ‘alles onder controle’ en wateroverlast.”

Stijgt het waterpeil nog verder, naar 20 centimeter onder NAP, dan hebben de inwoners van Amsterdam een probleem. Het water in de stadsgrachten loopt dan de riolering in. Hilga: “Dat willen we te allen tijde voorkomen.”

Dijken verhogen en versterken

De dijken kunnen een maximale waterstand aan van 0 meter NAP. Stijgt het verder, dan stroomt het water stroomt over deze waterkeringen. Daarom verhogen en versterken we de dijken, zodat ze de komende dertig jaar weer veilig zijn. In de Rondehoep zijn drie dijkverbeteringen inmiddels klaar: De Waver (klaar in 2025), en sinds deze zomer Dorpskern Ouderkerk aan de Amstel en Rondehoep Oost deel 1.

Welke maatregelen nemen we?

We houden de waterpeilen goed in de gaten en bij een stijgend waterpeil wachten we niet af. Met onze crisisorganisatie, buurwaterschappen en Rijkswaterstaat nemen we direct maatregelen om het water zo snel mogelijk af te voeren. Normaal gebeurt dat via ons boezemsysteem richting IJmuiden, maar als er te veel water op ons gebied afkomt dan is die afvoer niet genoeg. Dan zetten we ook boezemgemaal Zeeburg in. Dat gemaal pompt overtollig water weg.

Op het moment dat ook dat niet voldoende is, dan sluiten we de sluizen in Amsterdam en langs het Amsterdam-Rijnkanaal en bemaalt gemaal Zeeburg alleen de Amstellandboezem. “Dat klinkt eenvoudig,” zegt Hilga, “maar bij het waterschap spreken we dan al over een noodmaatregel en een calamiteitensituatie. Het sluiten van deze sluizen in de stad zorgt namelijk voor veel hinder voor scheepvaart, inwoners en recreanten. Daarom doen we dat alleen als het echt noodzakelijk is.”

Rondehoep schiet te hulp

Als alle bovenstaande noodmaatregelen nog niet voldoende zijn, dan kan de Rondehoep te hulp schieten als noodoverloopgebied. Via de nieuwe noodinlaat laten we het water dan gecontroleerd de polder inlopen. Met deze noodmaatregel beschermen we de inwoners van het stroomgebied van de Amstel. Ook voorkomen we dat dijken doorbreken en er grote waterschade in het Amstellandgebied ontstaat.

De noodinlaat is een laatste redmiddel: we verwachten dat we dit minder dan eens in de honderd jaar nodig hebben. Hilga: “We bouwen nu eigenlijk iets dat we hopelijk nooit hoeven te gebruiken. Zie het als een airbag. Fijn dat hij er is, maar je hoopt hem nooit nodig te hebben.”

Overigens was het niet Waterschap Amstel, Gooi en Vecht dat ooit besloot om van de Rondehoep een noodoverloopgebied te maken. Dat was een keuze van de provincie Noord-Holland. De Veiligheidsregio gaat over de inzet van de polder als noodoverloopgebied. De rol van het waterschap beperkt zich tot bouwen en beheren.

Maatregelen nu: slim watermanagement

“Liever zetten we de Rondehoep helemaal nooit in als noodoverloopgebied”, vervolgt Hilga. “Daarom werken we met drie buurwaterschappen en Rijkswaterstaat aan slim watermanagement. Samen houden we nauwlettend de (verwachte) waterstanden in de gaten. We kijken dag en nacht vooruit naar wat er aan neerslag wordt voorspeld en hoe we elkaar kunnen helpen om het waterpeil onder -20 cm NAP te houden.”

Binnen de regio Centraal Holland werken we aan een sterker watersysteem en meer plekken om water tijdelijk op te slaan. Dat doen we samen met waterschappen, Rijkswaterstaat, provincies en grote gemeenten. Zo bereiden we ons stap voor stap voor op extremer weer in de toekomst.

Toekomst: nieuw gemaal IJmuiden

Ook praten we met bovengenoemde partijen met het Rijk over het vernieuwen van gemaal IJmuiden. Dat is belangrijk, want als dat gemaal straks meer water kan afvoeren, wordt de kans dat we de Rondehoep als noodoverloopgebied moeten gebruiken nóg veel kleiner dan eens in de honderd jaar.

Waarom we daar niet op wachten? Omdat een nieuwe gemaal IJmuiden veel tijd en geld kost. Bovendien ligt de keuze ervoor niet in onze handen. Het Rijk is nu bezig met het uitwerken van plannen. Tot die tijd doen wij al wat we zelf kunnen, zodat ook op korte termijn ons beheergebied beschermd is tegen hoogwater. En de Rondehoep niet eens in de honderd jaar, maar slechts eens in de 300 jaar als noodoverloopgebied nodig is.